بررسي کارکردهای مسجد در گذشته و حال

كاركرد تبليغي ـ رسانه‌اي مساجد

پژوهشگران حوزة ارتباط مسجد و منابر را رسانه‌اي عمومي اسلامي و نظام تشكيلات يافته ارتباطي در جوامع اسلامي دانسته‌اند كه برد اطلاعاتي وسيعي داشته‌اند. مساجد در كاركرد رسانه‌اي ـ تبليغي خود بر پيوندهاي حضوري و ارتباط انسان با انسان تأكيد داشته‌اند. در مساجد خطاب به فرهنگ شنيداري اولويت داشته و بديهي است كه در جوامع اسلامي که در روزگار گذشته، فرهنگ غالب شنيداري بود، مسجد به‌عنوان يك رسانة عام براي اطلاع‌رساني دربارة اخبار و اطلاعات جامعه و برقراري ارتباط بين اقشار مختلف كه با محوريت دين در مساجد گرد هم مي‌آمدند، كاركردي منحصر به فرد داشت.


بقیه را در ادامه مطلب بخوانید...

ادامه نوشته

نگاهی به جایگاه مسجد در شهر

نگاهی به جایگاه مسجد در شهر،

نمونه موردی؛ مسجد در شهر معاصر شیراز

 

مهندس حمید سقاپور
مهندس طاهره(سها) نصر

 

چكیده
با توجه به حكومت های مذهبی كه بر اساس دیدگاه های ایدئولوژی اسلامی در شكل گیری ساختارهای شهری تأثیر بسیار داشته است، باید توجه نمود كه حكومت در دوران گذشته و حال بر پایه سه محور اقتصاد و سیاست و مذهب شكل گرفته است كه از اركان مهم قدرت، مذهب بوده است و مساجد، پایگاه اصلی مذهب در جامعه به شمار می رود.

 از این رو نقش مساجد در شكل گیری و روند توسعه شهری بسیار پررنگ است كه با بررسی آن می توان تأثیر آن و جایگاه فرهنگی در توسعه اجتماعی را به دست آورد.
مسجد به عنوان یكی از نیایشگاه های اصلی جهان اسلام همواره مورد توجه قرار داشته و نقش آن در شهرسازی اسلامی و پلان های شهری نیز مد نظر بوده است.

شكل گیری شهرهای قدیم بر اساس الگوی مسجد و نقش كالبدی آن در عرصه بزرگ شهری است.

اما امروزه متأسفانه این عنصر نه تنها در معماری تفاوت های چشم-گیری با دوران قبل از خود داشته، بلكه در نمای شهری نیز نادیده گرفته شده است.
این مقاله كه قسمتی از یك طرح پژوهشی است به بررسی نقش مسجد در شهرسازی معاصر شیراز می پردازد و چگونگی شكل پذیری ارزش های شهرسازی را مورد توجه قرار می دهد.
واژه های كلیدی: مسجد، شهر اسلامی،  فلسفه اسلامی

ادامه مقاله را در ادامه مطلب بخوانید


ادامه نوشته

جایگاه مسجد در قرآن و سنت

قرآن و سنت به عنوان دو منبع اصلى و قطعى نزد همه مسلمین و همه پیروان مذاهب اسلامى مورد قبول است  و اساسا محتواى اسلام و پیام آسمانى این دین مقدس را از این دو منبع استخراج مى نمایند. گر چه منابع دیگرى نیز براى استخراج این محتوا مد نظر است، اما هیچ یک از آنها مانند قرآن و سنت از اجماع کامل در نزد عموم مذاهب اسلامى برخوردار نیستند.


بقیه را در ادامه مطلب بخوانید

ادامه نوشته

جایگاه مسجد در قرآن

کلمه مسجد بیست و هشت بار در قرآن آمده، که بیست و دو بار آن به صورت مفرد (مسجد) و شش بار هم به صورت جمع (مساجد) ذکر شده است. از بیست و دو مورد مفرد، پانزده مورد آن مقید به قید «الحرام» است، که مراد از همه آنها همان مسجد مخصوص، معروف و مقدس مسجدالحرام است که در مکه می باشد. یک مورد هم مقید به قید «الاقصی» است که مراد از آن، اولین قبله گاه مسلمانان (مسجدالاقصی) در بیت المقدس می باشد. یک مورد دیگر هم مقید به قید «ضرار» است، که مقصود همان مسجد معروف به (مسجد ضرار) است که به دست منافقان در مدینه ساخته شده بود. بنابراین از بیست و دو مورد لفظ مفرد مسجد، هفده مورد در قرآن، مقید به این سه قید «الحرام، الاقصی، ضرار» است، که بیان شد و پنج مورد به صورت مطلق و بدون قید آمده است. اما کلمه مساجد که شش بار در قرآن وارد شده است، سه مورد از آن، مقید به قید «الله»، (مساجدالله)، و سه مورد دیگر به طور مطلق (مساجد) بیان شده اند.[۱]

اما پانزده آیه ای که اختصاص به مسجدالحرام دارد را می توان به سه دسته کلی تقسیم کرد:

بقیه را در ادامه مطلب بخوانید...

ادامه نوشته

تبیین جایگاه مسجد از منظر آیات و روایات

مسجد خانه خدا، مردمی‌ترین پایگاه بندگان صالح خداست که در طول قرن‌ها به عنوان مدرسه تزکیه و تعلیم دانش عرصه رشد و تعالی انسان‌های خداجو بوده است.

نبی گرامی اسلام می‌فرماید: خداوند تبارک و تعالی فرمود: مساجد خانه‌های من در زمین هستند و همان‌گونه که ستارگان برای اهل زمین نورافشانی می‌کنند، مساجد برای اهل آسمان‌ها نورافشانی می‌کنند. خوشا به حال کسی که مساجد خانه‌های او هستند. خوشا به حال بنده‌ای که در خانه خود وضو می‌گیرد و سپس مرا در خانه‌ام زیارت کند. (1)

ابوبصیر می‌گوید: از امام صادق (ع) از علت بزرگداشت و احترام مساجد پرسیدم؛ فرمود: به تعظیم مساجد دستور داده شده است. زیرا مساجد خانه‌های خدا در زمین می‌باشند. (2)

خداوند از مسجد به عنوان خانه خود یاد می‌کند آن‌جا که در قرآن کریم می‌فرماید:

}و عهدنا الی ابراهیم و اسماعیل أن طهرا بیتی للطائفین و العکفین و الرکع السجود (3){

و از ابراهیم و اسماعیل پیمان گرفتیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان و اعتکاف‌کنندگان و نمازگزاران از هر پلیدی پاکیزه کنید.

همان‌گونه که در اهداف رسالت انبیاء الهی تهذیب نفس و تزکیه و داشتن مقدم بر هر چیز مطرح می‌شود مسجد که پایگاه اصلی و نخستین جایگاه پیامبر اکرم (ص) در ابلاغ رسالت و تداوم این راه است پذیرای دوستداران پاکیزگی و تهذیب نفس است؛ تا جایی که پاکیزگی با آداب خاصش مقدمه ارتباط با پروردگار و ذکر خدا می‌گردد.

خداوند تبارک و تعالی بنی‌آدم را به هنگام مسجد به پاکیزگی و آراستگی برونی و درونی دعوت می‌کند.

{یبنی ادم خذوا زینتکم عند کل مسجد (4)}

ای فرزندان آدم زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشید. که این زینت می‌تواند شامل پوشیدن لباس‌های پاکیزه و مرتب، شانه زدن موها، عطرآگین ساختن خود و به طور کلی زینت‌های جسمانی می‌باشد و هم دربرگیرنده زینت‌های معنوی یعنی صفات و ملکات پسندیده و پاکی نیت و اخلاص.

مسجد به عنوان خانه خدای مقتدر و حی و قیوم زیبا و باشکوه است و زیبایی‌اش و پاکیزگی و شکوه آن در حضور نمازگزاران با ایمان و صفوف به هم فشرده بندگان صالح خدا در بندگی جلوه‌ای دوچندان دارد.

بقیه را در ادامه مطلب بخوانید

ادامه نوشته

جايگاه مساجد در روايات‏

«عن ابى‏ذر قلت يا رسول الله كيف تعمر مساجد الله؟ قال: لا ترفع فيها الاصوات و لا يخاض فيها الباطل، و لا يشتر فيها و لا يباع و اترك اللغو مادمت فيها فان لم تفعل فلا تلومن يوم القيامة الا نفسك:»

ابوذر مى‏گويد به رسول خدا گفتم: مساجد چگونه آباد مى‏شود؟ حضرت فرمود: صداها در آن بلند نگردد، و در آن به امور باطل فرو نروند، و خريد و فروش در آن مكان مقدس صورت نگيرد، و تا در آن هستى از كار بيهوده و عبث بپرهيز، و اگر در مساجد اينگونه رفتار نكنى جز خود را در قيامت سرزنش مكن.


بقیه در ادامه مطلب...

ادامه نوشته