آثار فرهنگى حضور زنان در مسجد

با توجه به تأكيد خاصى كه اسلام نسبت به تعليم و تعلم دارد براى تمام آحاد جامعه اسلامي، شايسته است زنان ضمن حضور در مسجد و بهره‌بردارى از فيوضات معنوى اين مكان مقدس در جهت افزايش آگاهى و درك خويش از مسائل دينى تلاش كنند. اين اقدام بي‌شك گامى در راستاى تعالى و رشد فرهنگى جامعه اسلامى خواهد بود.

البته جا دارد تأكيد شود اين حضور تنها در صورتى سازنده و مثمر آثار نيكو خواهد بود كه حضور آنان به هيچ وجه مفسده‌انگيز نباشد و بخاطر اين موضوع فقهاى اسلام در مورد برترى «نماز در خانه» نسبت به «نماز در مسجد» براى زنان دچار ترديد شده‌اند.

آثار نمازگزاران در مساجد متعدد

يكي از آثار بجاى آوردن نماز در مساجد متعدد آن است كه اين مكان‌ها در سراى قيامت به نفع نمازگزار شهادت خواهند داد.

امام صادق (ع) در حديثى مي‌فرمايند: «در جاهاى مختلف و متعدد از مساجد نماز بجاى آوريد چون هر گوشه‌اى از زمين در روز قيامت، براى كسى كه بر آن نماز گزارده باشد، شهادت مي‌دهد».

از اين حديث شريف هم مطلوبيت نماز گزاردن در مساجد مختلف استفاده مي‌شود و هم اين كه در مورد مسجد واحد شايسته است انسان در نقاط مختلف آن مسجد نماز و عبادت بجاي آورد.

البته پوشيده نيست اين كه انسان با چنين ديدى در نقاط مختلف خداى را عبادت كند در حقيقت حاكى از روح تضرع الى الله و احساس فقر در درگاه ربوبى است. چرا كه او با اين عمل، عدم اعتماد خود بر اعمال و عباداتش را اظهار مي‌‌نمايد و در حقيقت، موجودات هستي را شاهد بر ايمان و بندگى خويش مي‌گيرد، و وجود چنين حالتى در انسان يكى از كمالات نفسانى براى او به شمار مي‌آيد.

از همين روى ائمه هدى (ع) در اوج ايمان و عبادت به خاطر همين روحيه خوف و تضرع به درگاه الهى عبادات خويش را در مكان‌هاى مختلف بجاى مي‌آورند.

در حديثى از امام باقر (ع) آمده: «حضرت سجاد مانند اميرالمؤمنين در يك شبانه‌روز هزار ركعت نماز بجاى مي‌آورند. اميرالمؤمنين (ع) پانصد درخت خرما داشت و در زير هر نخلي دو ركعت نماز بجاى مي‌آوردند».

هر چند راز اين عمل به طور قطعى براى ما روشن نيست، ولى به نظر مي‌رسد، علت اين عمل همان نمازگزاردن در مكانهاى مختلف و به شهادت گرفتن زمين و ديگر موجودات عالم هستي همچون نخل بر عبادت و بندگى خويش است.

عشق ورزيدن مسجد به مؤمنين

البته در سايه تكامل رابطه انسان موحد با مسجد، اين تنها مؤمن نيست كه به مسجد عشق مي‌ورزد بلكه مسجد و اجزاى آن نيز متقابلاً به مؤمن و نمازگزارى كه با آمد و شد خود موجبات رونق و آبادانى او را فراهم كرده است، عشق مي‌ورزد و در فراق او مانند كسى كه گم‌شده‌اي دارد، محبوب خويش را انتظار مي‌كشد.

پس واقعاً اين مكان مقدس برترين مكان‌هاست، زيرا هيچ مكانى را نمي‌توان يافت كه آن مكان نسبت به كسى كه وارد آن مي‌شود علاقه داشته باشد و به او عشق بورزد.

حضرت على (ع) در اين زمينه مي‌فرمايند: «مسجد خراب از خرابى خود به خداوند متعال شكايت مي‌كند و اگر آباد كنندگان او مدتى غايب شوند و مجدداً باز گردند، آن چنان خوشحال مي‌شود كه يكى از شما گم‌شده‌اى داشته باشد و سپس به او بازگردد».

پس نشانه عشق ورزيدن مسجد اين است كه مسجد مكانى زنده است و روح دارد.

مساجد، بازار آخرت و برترين مكان‌ها در زمين

همانگونه كه بازار، محل خريد و فروش و مبادله كالاهاى دنيوى است، مسجد نيز محل كسب امور معنوى و اسبابى است كه در سراى آخرت داراى كاربرد و تأثير مي‌باشد.

در حديثى از رسول اكرم (ص) آمده است:

«مساجد، بازارى از بازارهاى آخرت است. از كسانى كه به آن وارد مي‌شوند با معرفت پذيرايى مي‌شود و هديه آنان بهشت است».

پس مؤمنين بايد سعى كنند در هنگام رفتن به مساجد، بر ديگران پيشى بگيرند و به هنگام خروج، ديرتر از همه مسجد را ترك گويند و بالعكس اهل دنيا پيش از همه به بازار و پس از همه خارج شوند.

امام باقر (ع) از رسول اكرم نقل مي‌كند: «رسول اكرم از جبرئيل سؤال كرد، كدام مكان‌ها نزد خداوند محبوب‌تر است؟ جبرئيل عرض كرد: مساجد و دوست داشتني‌ترين اهل مسجد نيز كسى است كه پيش از همه به مسجد داخل و پس از همه از مسجد خارج شود.

رسول خدا (ص) سؤال كرد: كدام مناطق نزد خدوند مبغوض‌ترين است؟ جبرئيل عرض كرد: بازارها و مبغوض‌ترين اهل آن نزد خداوند كسى است كه قبل از همه به بازار رود و پس از همه از آن خارج شود».

پيامبر اكرم (ص) در جاى ديگرى مي‌فرمايند: «اى ابوذر! خوشا به حال پرچم‌داران روز قيامت كه پرچم‌ها را به دوش برگرفته و پيش از ديگران به بهشت وارد مي‌شوند. آنان همان كسانى هستند كه در سحرگاهان و ديگر اوقات در رفتن به مساجد بر ديگران پيشى مي‌گيرند».

دیدار فرشتگان از اهل مسجد

امام صادق (ع) از پدر بزرگوارشان، رسول خدا نقل می‌کند:

«کسی که به قصد شرکت در نماز جماعت به سوى مسجد گام برمی‌دارد، خداوند متعال در مقابل هر گامى که بر می‌دارد، هفتاد هزار حسنه به او پاداش می‌دهد و به همین میزان نیز درجات وى بالا خواهد رفت. و اگر در چنین حالى بمیرد خداوند متعال هفتاد هزار فرشته را مأمور می‌نماید تا در قبر او به دیدار او رفته، وى را بشارت دهند و در تنهایی قبر انیس او بوده و تا روز قیامت برایش طلب آمرزش کنند».

آثار رفت و آمد به مسجد

فایده و بهره‌اى که از رفت و آمد و انس با مسجد نصیب انسان مسلمان می‌شود، تنها ثواب بردن و در سراى دیگر مشمول لطف الهى واقع شدن نیست. بلکه در همین جهان نیز، فواید و آثار اخلاقی، تربیتی، علمی، اجتماعى و سیاسى فراوانى در سایه رفت و آمد به مسجد براى انسان مؤمن حاصل خواهد شد.

امیرالمؤمنین (ع) درمقام بیان برخى از آثار سازنده رفت و آمد به مسجد می‌فرمایند:

«انسانی که به مسجد رفت و آمد می‌کند، دست کم یکى از امور هشت‌گانه زیر نصیب او می‌شود:

1) برادر ایمانى که در مسیر خداوند از او استفاده کند.

2) علم و دانشى نو و تازه.

3) فهم و درک آیه‌اى از آیات قرآن.

4) شنیدن سخنى که او را به هدایت رهنمون باشد.

5) رحمتى که انتظار آن را از جانب خداوند می‌کشد.

6) سخنى که او را از گمراهى و هلاکت باز دارد.

7) ترک گناه به سبب روح فروتنى و خداترسى که در سایة آمد و شد به مسج به قلب او وارد شده.

8) ترک گناه به واسطة حیاء و شرم از برادر ایمانى خود که در مسجد با آنان آشنا شده است.

بله، اى مؤمنین به خدا، مسجد مکان اجابت دعاها و برطرف شدن خواست‌هاى مادى و معنوى است که انسان مؤمن در انتظار تحقق آن از جانب خداوند متعال است.

به هر حال حیاء و شرم از انسان‌هاى موحد و مؤمن امرى نیکو و پسندیده است و رفت و آمد به مسجد علاوه بر آن که روح ایمان و توجه به عظمت خداوند را در انسان تقویت می‌کند، زمینه آشنایى و ارتباط او با افراد مؤمن و صالح نیز فراهم می‌شود و این امر خود یکى از عوامل و اسباب دورى از گناه و انحرافات خواهد بود.

پس یکى از مراکز و کانون یافتن دوستان خوب و صالح، مسجد است.

تأکید اولیاى دین بر رفت و آمد به مسجد

در بررسى کلمات و بیانات قرآن و سنت دربارة «مسجد» نکته مهمى که توجه انسان را به خود جلب می‌کند، تأکید و تشویق فوق‌العادة پیشوایان دین بر رفت و آمد به مساجد و انس گرفتن با خانه خداست. در شرع مقدس اسلام بسیار سفارش شده است که نماز را در مسجد بخوانند.

مسجد، محل زیارت خداوند متعال یعنى مکانى است که انسان با انجام عبادت خالصانه خویش در آن، در اوج تقرب به حق تعالى قرار می‌گیرد و ملکوت این عبادت و حضور خالصانه در مسجد، به صورت نورى درخشان در تاریکی‌هاى عالم قیامت، براى او جلوه‌گر خواهد شد. مسجد همانند ستاره‌اى درخشان در آسمان است. سکونت در جوار عرش الهى در فرداى قیامت و کسب مغفرت گناهان از خداوند متعال یکى دیگر از فواید و آثار رفت و آمد به مسجد است. حضرت على (ع) می‌فرماید:

«مردی که طهارت را نیکو به جاى می‌آورد آنگاه به سوى خانه‌اى از خانه‌هاى خداوند گام بر می‌دارد تا نماز واجبى را بجاى آورد و در زیر سایه عرش الهى است در آن روزى که هیچ سایه‌اى جز سایه عرش نیست. و با این کار گناهان او آمرزیده می‌شود. و همین طور است شخصى که در دل شب در حالى که مردم به خواب رفته‌اند طهارت خویش را نیکو به جاى می‌آورد و به سوى خانه‌اى از خانه‌هاى خداوند حرکت می‌کند».

بله، سکونت در جوار عرش الهى نصیب انسانى می‌شود که جان خویش را در مسیر رفت و آمد به مسجد از دست بدهد.

اهمیت مسجد از نظر اسلام

اگر بخواهیم «جایگاه و موقعیت و اهمیت مسجد در اسلام» را بیابیم، بایستى به صدر اسلام برگشته و جایگاه مسجد در میان مسلمانان عصر پیامبر (ص) را مورد بررسى قرار دهیم. چرا که تاریخ مسجد با تاریخ اسلام گره خورده و این نهاد مقدس پس از بعثت پیامبر (ص) عهده‌دار نقش‌هاى مهم و گوناگونى در نهضت و انقلاب آن حضرت بوده است.

با بررسى و کاوش در منابع معتبر اسلامى روشن می‌شود که «مسجد» به عنوان چهار کانون و پایگاه مهم در میان مسلمانان صدر اسلام مطرح بوده و یک «مسجد» اسلامى این چهار نقش را همزمان ایفا می‌نموده است:

1) مسجد بعنوان پایگاه عبادت و یاد خداوند متعال.

2) مسجد بعنوان پایگاه جهاد فکرى و تعلیم و تعلم معارف اسلامی.

3) مسجد بعنوان پایگاه تجمع نیروهاى رزمنده و اعزام آنان به جبهه‌هاى جهاد.

4) مسجد بعنوان پایگاه وحدت مسلمین و نمایش روح وحدت و یکپارچگى به دشمنان پیدا و پنهان جامعة اسلامی.

پیام امام خمینى درباره نماز در مسجد

«آقایان هم باید تبلیغ کنند که این مجالس بهتر بشود و مجالس جماعت است که مردم در هر روز مجتمع بشوند در مساجد بگذارند این پیرمردها و از کار افتاده‌ها بروند. نه، مساجد باید مجتمع بشود از جوان‌ها، اگر ما بفهمیم که این اجتماعات چه فوایدى دارد و اگر بفهمیم اجتماعاتى که اسلام براى ما دستور داده و فراهم کرده است، چه مسائل سیاسی را حل می‌کند، چه گرفتاری‌ها را حل می‌کند، این طور بی‌حال نبودیم که مساجدمان مرکز بشوند براى چند نفر پیرمرد و پیرزن».

فواید نماز جماعت که در اثر رفتن به مسجد حاصل می‌آید

1) نماز به جماعت از نماز اول وقت هم با فضیلت‌تر است و پاداش نماز جماعت هر چند مختصر و کوتاه برگزار شود، از نماز فرادا که طولانى بخوانند بیشتر است. در حدیث است: هرگاه عدد نمازگزاران در جماعت، از ده نفر بیشتر باشد، پاداشى نصیب نمازگزاران می‌شود که قابل بیان و شماره نیست.

2) نماز جماعت مظهر عظمت اسلام است.

3) نماز جماعت مبارزه با فردگرایى است.

4) نماز جماعت عامل نظم است.

5) نماز جماعت کم خرج‌ترین اجتماعات دنیاست و...

تا به حال با این همه توصیفاتى که از این مکان مقدس و فواید فردى و اجتماعى و مادى و معنوى آن شد باید اهمیت و برترى این خانة مسلمین بر همگان روشن شده باشد.

فواید فردى رفتن به مسجد

1) وقتی فردى براى برگزارى نماز جماعت به مسجد می‌آید، همین امر یعنى آمدن او به مسجد سبب می‌شود که بسیارى از صفاتى که یک فرد در نتیجه خودبینى دارد تبدیل به جمع‌گرایی شود. و پدیدار شدن این صفات نیکو خود عاملى است که انسان در رحمت خدا را به روی خود باز ببیند و با آمدن به مسجد و برپایى نماز جماعت به تدریج همه صفات او مظهری از زیبایى خدا شوند و دیگر هیچ صفت نکوهیده را در خود نبیند.

2) تجربه نشان داده که اکثر کسانى که در زندگى اجتماعى خود موفق هستند، اهل مسجد و نماز جماعت‌اند. چون وقتى که یک فردى اهل مسجد باشد، هیچ گاه از نارسایی‌هاى مادی مأیوس نمی‌شود و دست خدا را لابه‌لاى همه امور می‌بیند. پس با بینش و دید گسترده‌تری در جامعه و کارهاى اجتماعى خود حاضر می‌شود و روح کسالت از وى گرفته می‌شود. در نتیجه فرد در زندگى اجتماعى خود موفق‌تر می‌شود.

3) وقتى انسان به مسجد می‌رود و نماز جماعت می‌گذارد، همین نماز جماعت منشأ بسیارى از برکات و پاداش براى او می‌شود.

فوایدی که در اثر آمدن به مسجد برای مردم ایجاد می شود

 فوایدی که در اثر آمدن به مسجد برای مردم ایجاد می شود . 

الف ) فواید معنوى و مادى و اجتماعى و برترى ویژگی‌هاى مسجد  

1) بی‌هیچ شک اولین هدف اصلى و زیباترین هدف از رفتن به مسجد چیزى نیست جز برپایى نماز جماعت و بقیه اهداف و فواید مربوط به آن بدنبال همین هدف بوجود آمدند و شکل گرفتند.

2) دعا کردن براى برآورده شدن نیاز بندگان: انسان و مؤمن واقعى با این هدف به مسجد می‌رود که بتواند در محیطى قرار بگیرد تا با دورى از مشکلات زندگى خود، به راز و نیاز بپردازد و خداى خویش را عبادت کند.

بقيه در ادامه مطلب

ادامه نوشته